Kötü yazılmış bir soru, bilgi yerine dikkatsizliği ya da tahmin gücünü ölçer. İyi bir soru ise bilmeyen kişiyi yanıltmaz, bilen kişiyi cezalandırmaz ve cevap verildikten sonra bir şey öğretir. Aşağıdaki ipuçları hem sınıf quizleri hem arkadaş yarışmaları için geçerlidir.
1. Her soru tek bir fikri ölçsün
“Hangi gezegen Güneş’e en yakındır ve kaç uydusu vardır?” sorusu iki ayrı bilgi ister. Biri doğru bilinip diğeri bilinmediğinde cevap anlamsızlaşır. İki bilgiyi ölçmek istiyorsan iki soru yaz.
2. Soru kökü tek başına anlaşılsın
Soruyu okuyan kişi seçeneklere bakmadan ne istendiğini anlamalı. “Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?” gibi boş kökler, soruyu seçenekleri karşılaştırma oyununa çevirir. Kökte gereksiz bilgi, çifte olumsuzluk ve ipucu bırakma.
3. Çeldiriciler makul olsun
Çeldirici, bilmeyen birine doğru görünebilen yanlış cevaptır. Herkesin ilk bakışta elediği seçenekler soruyu fiilen iki seçenekli hâle getirir. Çeldiricileri öğrencilerin gerçekten yaptığı hatalardan ya da sık karıştırılan kavramlardan seç.
- Çeldiriciler aynı türden olsun (hepsi yıl, hepsi şehir, hepsi formül).
- “Hiçbiri” ve “hepsi” seçeneklerinden kaçın; bunlar kolay tahmin kapısıdır.
- Şaka seçenekler eğlenceli olabilir ama bir quizde en fazla bir tane yeter.
4. Doğru cevap diğerlerinden uzun ya da ayrıntılı olmasın
Çoğu kişi bilmediği soruda en uzun, en ayrıntılı seçeneği işaretler; çünkü doğru cevap genellikle fazla açıklamayla yazılır. Seçeneklerin uzunluğunu ve cümle yapısını birbirine yaklaştır. Doğru cevabın konumunu da çeşitlendir: hep B ya da hep C olmasın.
5. Cevap sorunun içinde saklı olmasın
Soru kökünde cevabı söyleyen bir kelime varsa, soru bilgi değil dikkat ölçer. Görsel eklediğinde de aynı kural geçerli: fotoğraf cevabı açıkça gösteriyorsa soru bitmiş demektir.
6. Süreyi sorunun işine göre ver
Bir tarih bilgisini hatırlamak için birkaç saniye yeter; bir hesap yapmak için daha fazlası gerekir. Süreyi okuma süresi artı düşünme süresi olarak düşün. Çok kısa süre, bilgiyi değil hızı ölçer; çok uzun süre ise oyunu yavaşlatır ve arama motorunda cevap aramaya kapı açar.
7. Zorluğu dengeli dağıt
İlk sorular herkesin cevaplayabileceği kadar kolay olsun; zorluk giderek artsın. Tamamı kolay bir quiz sıkıcı, tamamı zor bir quiz motivasyon kırıcıdır. Bir quizde iki ya da üç zor soru, sıralamayı gerçekten ayıran sorular olarak yeter.
8. Yayınlamadan önce başkasına çözdür
Yazarın göremediği belirsizlikleri ilk çözen kişi bulur. Mümkünse quizi bir arkadaşına ya da meslektaşına bir kez çözdür; yanlış anlaşılan her soru, yeniden yazılması gereken bir sorudur. Yapay zekâ ile oluşturulan taslaklar için de aynı kural geçerlidir.
Doğru/yanlış sorularında ek dikkat
Doğru/yanlış soruları hızlı ve eğlencelidir ama tahmin şansı yüzde elliyi bulur. Bu yüzden onları tek başına bilgi ölçmek için değil, tempo ve ısınma için kullan. “Her zaman”, “asla”, “yalnızca” gibi kesin ifadeler çoğu zaman yanlış cevabın işaretidir; “genellikle” ve “bazen” ise çoğu zaman doğru cevaba işaret eder. Bu kalıbı fark eden öğrenci konuyu bilmeden de doğru yapar; bu yüzden olumsuz ifadeleri bilinçli dağıt.
İyi bir doğru/yanlış sorusu, yaygın bir yanlış inanışı sınar: “Mevsimler, Dünya’nın Güneş’e yaklaşıp uzaklaşmasından kaynaklanır” gibi. Bu soru yanlıştır ve cevap açıklandığında öğretir.
Görselli soruları doğru kullan
Görsel, sorunun anlaşılmasına yardım ettiğinde değerlidir; süs olduğunda dikkat dağıtır. Bir haritada konum soruyorsan harita gerçekten gerekli; bir kavramı soruyorsan ilgisiz bir fotoğraf yalnızca vakit alır. Görselin cevabı ele vermediğinden emin ol: bir ünlünün fotoğrafının altında “Bu kişi kimdir?” sorusu eğlencelidir, ama görselde isim yazıyorsa soru bitmiştir.
Telif konusuna dikkat et. Quizera’daki görsel kaynakları kullanabilir ya da kendi çektiğin fotoğrafları yükleyebilirsin; başkasının izinsiz görselini quizine ekleme.
Örnek: zayıf bir soruyu iyileştirmek
Zayıf soru: “Fotosentez hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?” Seçenekler: A) Bitkilerde olur, B) Hayvanlarda olur, C) Oksijen kullanır, D) Karanlıkta hızlanır. Kök boş, seçenekler birbirinden bağımsız fikirleri karıştırıyor (nerede olur, neyi kullanır, ne zaman hızlanır) ve yalnızca A sıradan bir bilgi gibi duruyor; öğrenci fotosentezi bilmeden de sağduyuyla onu seçebilir.
İyileştirilmiş soru: “Bitkiler fotosentez sırasında atmosfere hangi gazı verir?” Seçenekler: A) Oksijen, B) Karbondioksit, C) Azot, D) Hidrojen. Kök tek bir fikri soruyor, seçenekler aynı türden gazlar, doğru cevap diğerlerinden ne uzun ne kısa. Öğrenci cevabı bildiğinde ya da bilmediğinde bunun neden öyle olduğu açık.
Kısaca
İyi soru yazmak bir kez öğrenilen bir beceri değil, her quizde biraz daha iyileşen bir alışkanlıktır. Quizera’da soru türlerini ve zaman ayarlarını Özellikler sayfasında bulabilirsin.
